Bij de Tulpenboom

Bij de Tulpenboom

zondag 2 oktober 2016

Boeken over duurzaamheid en meer balans

Dat de afgelopen vakantie, die wij voornamelijk thuis doorbrachten, ons goed is bevallen heb ik hier al eerder vermeld: hoe heerlijk het ook is om in andere oorden te vertoeven, thuis rommelen heeft ook z'n charme en zorgde voor blijvende resultaten waar ik nog steeds erg blij mee ben! Een opgeruimder huis, de tuinen op orde, rust aan het hoofd en tijd om te doen waar we zin in hadden, super!! De kunst is om die rust en orde vast te houden als alles weer z'n gewone gang gaat.

Deze vakantie heb ik ook veel gelezen, boeiende boeken die ook verband houden met duurzaamheid en meer balans in het dagelijkse leven, onderwerpen die mij, meer dan voorheen, bezig houden, niet in de laatste plaats door blogs op dit gebied. De boeken die ik las waren: Ons huis planeet aarde van Niko Roorda, Ontspullen van James Wallman, Kairos van Joke Hermsen en ook heb ik Home is where the heart is van Ilse Crawford weer eens herlezen, net als het Herfstboekje van Weleda, uit de seizoenenserie waar ik regelmatig in lees. Hieronder een samenvatting/toelichting van de eerste vier. Ik probeerde daar een hyperlink van te maken maar dat kreeg ik nog niet voor elkaar, maar eens buurten bij een handige ICT-collega ;). Excuus dus voor de onbedoeld lange lappen tekst in dit bericht! De foto's zijn misschien een welkome afwisseling bij zoveel woorden.


“Ons huis planeet aarde” van Niko Roorda.

Het CV van Niko Roorda https://nl.linkedin.com/in/nikoroorda is indrukwekkend.  Hij is o.a. werkzaam als docent en manager in het onderwijs, zoals een hbo-opleiding voor duurzame technologie. Ik had dit prachtige boek uit 2008 al een tijdje in huis maar het kwam er steeds niet van om het te lezen. Aan het begin van deze vakantie ben ik er eindelijk in begonnen en ik heb het in één ruk uitgelezen. Op een heel toegankelijke en niet betuttelende manier wordt er feitelijke informatie gegeven over met elkaar samenhangende onderwerpen als klimaatverandering, armoede, oplossingen om de CO2- te verminderen/compenseren (people, planet, profit). Hoewel het niet erg vrolijk gesteld is met de aarde en veel van haar inwoners, worden er in het boek niet alleen doemscenario’s geschetst maar wordt eerder opgeroepen tot een doe-scenario. Het nalaten van goede stappen om de aarde verder te ontzien zal ineenstorting van onze samenleving tot gevolg hebben, stet Roorda, zoals ook gebeurd is op Paaseiland of in Rwanda, waarbij razernij uitbrak onder de bevolking en veel mensen door golven van geweld werden gedood. De oplossing lijkt te liggen in de verbetering op wereldschaal van de economische omstandigheden van mensen aan de onderkant van de samenleving. Ontmenselijking is een grote risicofactor, daarom moet worden opgekomen voor mensenrechten, (nieuwe) democratie en voor vrede.
Leven als de Amish, een religieuze groep in Amerika die nog steeds leeft zoals in de 17e eeuw en die de technologische vooruitgang afwijst, lijkt vanuit een romantisch perspectief duurzaam maar de schijver vindt dat zij in feite leunen op technische voorzieningen die anderen tot stand brengen. Zo gaan leven zou op wereldschaal een ramp tot gevolg hebben omdat mensen zouden omkomen van honger en gebrek. Om niet te spreken van de teloorgang van het dierenleven.

Gesteld wordt dat “gewone” mensen naast hun rol als burger en consument via hun werk ook veel waarde kunnen toevoegen aan duurzame ontwikkeling, zowel: leraren, verpleegkundigen, winkelpersoneel, journalisten, ambtenaren, verzekeraars, bankpersoneel als kunstenaars, etc. etc. Technologie kan, nu het tij nog enigszins te keren is, oplossingen bieden omwille van generaties na ons. Een aansprekend maar treurig voorbeeld van de klimaatverandering vond ik het voorbeeld van de koolmezen, die het in 2008 in ons land moeilijk al moeilijk hadden (en vast nog hebben). De koolmees staat aan de top van een voedselketen die onderaan begint bij de zomereik. In deze eik leven de rupsen van de wintervlinder van jonge groene blaadjes die in het voorjaar verschijnen. De koolmezen profiteren daarvan door hun jongen te voeren met de rupsen. Door het warmer worden van het klimaat klopt het systeem niet meer: de rupsen komen eerder uit het ei en de helft daarvan sterft omdat de zomereik nog niet genoeg blaadjes heeft. De koolmezenvrouwtjes leggen wel iets eerder hun eieren maar krijgen niet genoeg rupsen bij elkaar waardoor de jonge mezen verhongeren en het aantal koolmezen daalt.
Ook treurig is het aangehaalde voorbeeld dat de ijsbeer door honger steeds vaker zijn toevlucht zoekt tot het vaste land en daar inmiddels een bedreiging vormt voor soortgenoten en mensen.
Over het opraken van grondstoffen uit de aarde wordt koper als voorbeeld genoemd. Er is nog voor 61 jaar koper beschikbaar in de aarde (inmiddels dus nog voor 53 jaar...). Zuinigheid en recycling zijn voor de hand liggende en goede oplossingen, innovaties zijn tijdrovend. Zoveel mogelijk gesloten kringlopen, from cradle to cradle, dus spullen hergebruiken van de wieg tot de wieg in plaats van van de wieg tot het graf zijn nodig om de aarde te sparen. Dit zal niet afdoende zijn dus blijft het nodig om in innovaties te blijven investeren. Een goed voorbeeld van hoe dat gunstig kan uitpakken is de   digitale fotografie. Dit is vele malen schoner dan de fotografie van weleer, waar veel vervuilende chemicaliën aan te pas kwamen. Een ander voorbeeld is genetische manipulatie van e-coli-bacteriën, waardoor waterstof geproduceerd kan worden als vervanger van fossiele brandstoffen,(liever niet voor bommen uiteraard). Vraag me niet hoe dit precies werkt en wanneer zoiets rendabel kan zijn maar als dat het geval zal kunnen zijn in de toekomst zou het energieprobleem zijn op te lossen. Als we het goed doen met z'n allen komen we uit het dal en slagen we erin om onze leefomgeving gezonder, duurzamer en veiliger te maken. Zoveel als een ronde aarde verschilt van een platte aarde, zoveel verschilt de wereld die we in de toekomst gaan maken van de huidige stelt Niko Roorda in zijn boek.Dat klinkt wel hoopvol maar er is veel inzet voor nodig en ik moet bekennen dat ik wat dat betref geen voorloper ben. 


Met deze aardige breister (ja, ze was echt en kon ook praten als de beste!) in een boerderij in het Openluchtmuseum Arnhem maakten vriendin A. en ik afgelopen vrijdag een praatje, terwijl de mannen alweer buiten liepen vanwege andere interesses ;)
We hadden het met haar over de voors en tegens van de "goede oude tijd". De haasjes achter de kastdeur bleken net zo echt als de breister. "Zielig", zeggen veel kinderen tegen haar. "Weet je ook waar het vlees vandaan komt dat jij 's avonds eet?" vraagt ze hen dan weliswaar vriendelijk, maar toch is het confronterend voor kinderen die, net als wij, gewend zijn aan verpakt vlees uit de winkel.

Breien deden de dames vroeger bij het raam of bij kaarslicht: "een vrouwenhand en een paardentand stonden nooit stil..."

“Ontspullen” van James Wallman

Dit boek van shcrijver en trendwatcher James Wallman http://jameswallman.strikingly.com/ is voor ons Europeanen wat typisch Amerikaans maar het leest prettig en blijft ook boeien. Het gaat niet alleen over het weg doen van spullen. Het gaat verder dan dat, het gaat over een vrijere, gemakkelijker manier van leven, zonder daarbij een verbeten strijd te voeren tegen de moderne wereld, zoals aan de orde kan zijn bij ver doorgevoerd minimalisme/vrijwillig eenvoudig leven (dat in de praktijk vaak nog niet zo eenvoudig is en kan verworden tot een statusspelletje).
Het gaat erom relaxt te blijven en niet-competitief stelt de schrijver: niet gaan voor de "ultieme kick" van het snel rijk worden (American dream) maar voor de "bescheiden  kick" (the medium chill) van tevreden zijn met wat je hebt en van een ontspannen leven. Dit, zoals Wallman vermoedt, zal een beter alternatief zijn voor de doodlopende materiële snelweg dan minimalisme, dat door veel mensen als een weinig aanlokkelijke tegenhanger van kapitalisme wordt gezien. De "bescheiden kick" is een manier van leven die langzamer, menselijker en vriendelijker is. Het is geen luiheid en zeker geen keurslijf maar meer een 21e eeuws experiment in leefstijlen om te komen tot een bevredigender en vrijer leven. De hoeveelheid spullen is ondergeschikt aan de kwaliteit daarvan en is vooral ondergeschikt aan belevingen. 
In plaats van energie te steken in wat ze niet willen, steken belevingsgerichte mensen, die in het boek "experientalisten" worden genoemd, hun energie in positieve dingen die hun leven betekenis, identiteit en geluk geven. De 3 stappen naar experientalisme: 1. Maak ruimte, 2. Zorg dat je huis niet opnieuw dicht slibt, 3. speel het spel "Brewster's Millions". Dit gaat over iemand die in een maand tijd 30 miljoen dollar moet uitgeven en na afloop van die maand niets tastbaars mag bezitten dat laat zien waaraan hij dat heeft uitgegeven (de ultieme uitdaging dus om experiëntalist te zijn). De eigenlijke uitdaging is om evenveel uit te geven als je anders zou doen maar niets fysieks te hebben dat daarop wijst. Te ontwikkelen gewoontes voor een gelukkiger leven met minder spullen:
1.Ken jezelf en je spullen, 2. Zoek je ladder ("beter halverwege een ladder staan waar je op wilt staan dan bovenaan een ladder waar je niet op wilt staan", een uiteenlopende manier van kijken naar succes, materialisten versus experiëntalisten), 3. Leef in het nu, 4. Wees je eigen publiek (doe wat je doet voor jezelf, niet voor de buitenwereld), 5. Zet mensen op de eerste plaats (gedeelde pret is vaak dubbele pret) 6. Besteed goed (bewust) en voel je goed, 7. Kies voor (be)leven (herinneringen leven langer voort dan dromen). Goede tips maar ook teveel belevenissen kunnen leiden tot stress, lijkt mij. Brewster's Millions is aan mij niet zo besteed, vrees ik.   

De voorraadkelder van de Molukse barak in het Openluchtmuseum.

Kairos een nieuwe bevlogenheid  van Joke Hermsen

In etappes las ik het boeiende boek van Joke Hermsen, waar je echt even voor moet gaan zitten vanwege de filosofische bespiegelingen rond het begrip tijdsbeleving en de vele verwijzingen naar filosofen en andere personen die ertoe deden en doen in onze wereld. Wat mij betreft zou Joke Hermsen een ideale kandidaat zijn voor het programma Zomergasten van de VPRO! 
In de Griekse mythologie is Chronos de god van de kloktijd, de universele, statische en kwantitatieve tijd. Kairos is de god van het juiste moment, het subjectieve, dynamische en kwalitatieve moment, dat juist rekenschap geeft van de specifieke en immer veranderende omstandigheden en daarom ook tot verandering van inzicht kan leiden. 
Kairos schenkt gul als we naar hem weten te luisteren en overlaadt ons met vruchtbare inzichten als we hem bij zijn vreemde haarlok weten te pakken. Hij geeft vleugels aan degenen die hem recht in het gelaat durven te kijken. Het is de creatieve kracht die "alles kan veranderen". 
Het geschikte moment kennen was ook volgens Erasmus onmisbaar voor het verrichten van de juiste handelingen (kansen zien en benutten). Volgens Henri Bergson (L évolution créatrice)
en  Friedrich Nietzsche (De vrolijke wetenschap), is het belangrijk dat enthousiasme en vitale levenskracht met elkaar verbonden zijn. Bevlogenheid als tegengif voor cynisme, nihilisme, decadentie en lethargie. 
Hannah_Arendt zegt in Life of the mind: denken is altijd zonder een thuis, dus zonder een vast dak boven je hoofd omdat het denken, wil het een nieuwe gedachte kunnen produceren, zich op de afwezigheid moet kunnen betrekken. Daartoe is het goed af en toe de bekende leefomgeving te verlaten en door onbekende regionen te zwerven (letterlijk of figuurlijk, b.v. via een boek of een wandeling door de stad).
In het boek staat een prachtig gedicht "Enige woorden over de ziel", van de Poolse dichteres Wislawa_Szymborska, waarin verwezen wordt naar het gevoel van zich "bezield verbonden voelen met de natuur of een muziekstuk of een boek, een gevoel dat de ander (zonodig) een halt toeroept",

Een ziel heb je zo nu en dan.
Niemand heeft haar ononderbroken
en voor altijd.

Dagen en dagen,
jaren en jaren 
kunnen zonder haar voorbijgaan.

Soms verwijlt ze alleen in het vuur 
en de vrees van de kinderjaren 
wat langer bij ons.
Soms alleen in de verbazing
dat we oud zijn.

Zelden staat ze ons bij
tijdens slopende bezigheden 
als meubels verplaatsen 
en koffers tillen 
of een weg afleggen op knellende schoenen.

Bij het invullen van formulieren 
en het hakken van vlees 
heeft ze doorgaans vrij.

Aan een op de duizend gesprekken
neemt ze deel,
maar zelfs dat is niet zeker,
want ze zwijgt liever.

Ze is kieskeurig:
ze ziet ons liever niet in de massa,
walgt van onze strijd om maar te winnen
en van ons wapengekletter.
Vreugde en verdriet 
zijn voor haar geen verschillende gevoelens.
Alleen als die twee zijn verbonden,
is ze bij ons.

We kunnen op haar rekenen 
wanneer we nergens zeker van zijn (...)



In het boek Woede en tijd roept de Duitse filosoof  Peter Sloterdijk ons op om de ziel te trainen en hebzucht te beteugelen. Kunst en literatuur brengen momenten van verstilling in de hectiek van ons bestaan en sporen ons aan tot bezieling en doen ons zo reiken naar het onmogelijke. Barack Obama zei in zijn speech tijdens de herdenking van Nelson Mandela: "De vermeende onmogelijkheid van een ideaal, van een beter leven en een rechtvaardiger wereld, moet als richtpunt aan de horizon van onze verbeelding verschijnen, zodat we onze armen ernaar uit kunnen strekken en al oefenend onze geest een beetje in beweging krijgen".
Ingeborg Bachmann schreef in "Literatuur en utopie": "Bij alles wat we doen, denken en voelen, zouden we tot het uiterste willen gaan....In het tegenspel van het onmogelijke en het mogelijke, verbreden we onze mogelijkheden. (...) Daarop komt het, denk ik, aan; dat wij ons oriënteren op een doel, dat zich weliswaar, als wij het naderen, opnieuw van ons verwijdert". Bachmann meende dat schrijvers en dichters zich bij uitstek tot het onmogelijke verhouden, omdat volgens haar "de grenzen van de taal de grenzen van de wereld bepalen". Dat zien Sloterdijk en Hermsen ruimer: ook het beluisteren van een concert of ervaren van andere uitingen van kunst kunnen ons aansporen tot bezieling omdat kunst en literatuur verstillend en inspirerend kunnen zijn en ons kunnen aansporen om zo te reiken naar het onmogelijke in plaats van ons te focussen op het voortrazen van een wereld vol hebzucht en winstbejag. 

Joke Hermsen besluit haar boek Kairos treffend met: "Waar het om gaat is om met een vergrootglas naar het heden te kijken en daar nog niet gerealiseerde mogelijkheden te ontdekken. Die mogelijkheden liggen om ons heen te sluimeren en wachten alleen nog op de alerte en creatieve geest die ze op het juiste ogenblik met de juiste verwondering tevoorschijn weet te toveren".


“Home is where the heart is” van Ilse Crafword

Dit boek van Ilse Crawford is een uitgave uit 2005. Ook haar soortgelijke boek Gevoel van thuis uit 2006 heb ik. Dit zijn de woonboeken waar ik het liefst in kijk en lees. Ze gaan niet over het volgen van trends op woongebied maar over fijn leven op een plek waar je je thuis voelt. Vooraan in het boek staat een uitspraak van de kunstenaar Paul Klee: "Het ene oog zien, het andere voelt." Daarin herken ik mij. Zowel het ziende als het voelende oog wil ik open houden, alleen ben ik me soms niet bewust welk van de twee ik nu werkelijk open had. Soms ben ik ook "ziende blind" of volgt het bewustzijn van wat ik zag of voelde pas later omdat ik teveel was afgeleid. 
"Thuis" in de werkelijke zin van het woord moet ons een warm gevoel geven", schrijft Crawford. "Een plek om ons zelf, onze partner, ons gezin en onze vrienden aandacht te kunnen geven. Een plek om naar terug te keren en ons veilig te voelen. Een plek die huiselijkheid en vrijheid biedt, een belangrijke plek". "Onze emotionele basisbehoeften (veiligheid, liefde, respect en ontplooiing) zijn het uitgangspunt. We laten de praktische kant van het wonen achter ons en kijken hoe we bij de inrichting van ons huis rekening kunnen houden met onze echte behoeften. (.......) Het moet een plek zijn die ons nieuwe energie geeft. Dat is allemaal een kwestie van balans. We moeten een manier zien te vinden om verstand en gevoel samen te brengen". 

"De woonruimte is nooit af of onaf. Zij verandert mee met de bewoners".

"Ieder mens heeft de behoefte aan een bepaalde mate van sentimentaliteit om zich vrij te kunnen voelen" 

Deze twee uitspraken zijn van architect en ontwerper Josef Frank en staan ook in het boek.

Met de wijze woorden van Ilse Crawford: "Wij en de dingen om ons heen leven door onze dagelijkse zorg", besluit ik dit bericht, het is even genoeg voor vandaag!! Nog een foto van Pansy dan tot slot, omdat hij zo toch wel het toonbeeld van huiselijkheid is!


2 opmerkingen:

  1. Wauw, onder de indruk van deze post. Niet alleen krachtige beschrijvingen van boeken die de moeite meer dan waard zijn (de warboel, las ik al) maar ook hoe ze in jou ontvangen zijn en waartoe ze inspiratie geven. Daardoor geef je het door, dat gevoel. Mooi en verrijkend!

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Goed te lezen dat je deze post kan waarderen Vlasje! Ik vind het best een stap om over dergelijke zaken te bloggen. Bloggen over uitjes en huiselijkheden gaat mij makkelijker af maar dit is inderdaad wel zoals ik de zoektocht door duurzaam en eenvoudiger leven ervaar en hoe deze boeken mij daarbij inspireerden.

    BeantwoordenVerwijderen